Ontwikkelscholen Mens & Natuur

Ontwikkelscholen hadden de taak om te reflecteren – als scholenteam en met de eigen leerlingen en hun ouders – op de tussenproducten van de ontwikkelteams. Daarnaast is elke ontwikkelschool aan de slag gegaan met haar eigen ontwikkeling binnen het leergebied, passend bij de eigen schoolvisie. Op deze wijze werden in het proces de landelijke ontwikkeling van de voorstellen van Curriculum.nu verbonden aan ontwikkelingen in de schoolpraktijk. Zie hieronder twee voorbeelden van het leergebied.

Een passend curriculum voor de school

Basisschool de Meerkoet in Dirkshorn is een dorpsschool met een focus op wereldburgerschap. Het motto daarbij is ‘Verleg je grenzen’. Daarnaast is de Meerkoet oriëntatieschool van UNESCO en werkt daarin actief aan vrede en mensenrechten, intercultureel leren en duurzame ontwikkeling. Ook heeft de school tegenwoordig steeds meer aandacht voor passende taal- en rekendoelen en voor doelen van digitale geletterdheid en van brede vaardigheden.

Een passend curriculum voor de school

Een passend curriculum voor de school

Basisschool de Meerkoet in Dirkshorn is een dorpsschool met een focus op wereldburgerschap. Het motto daarbij is 'Verleg je grenzen'. Daarnaast is de Meerkoet oriëntatieschool van UNESCO en werkt daarin actief aan vrede en mensenrechten, intercultureel leren en duurzame ontwikkeling. Ook heeft de school tegenwoordig steeds meer aandacht voor passende taal- en rekendoelen en voor doelen van digitale geletterdheid en van brede vaardigheden.

Een impuls voor het werken in thema’s

Op de Meerkoet ontwikkelen leerkrachten al langere tijd hun eigen projecten en thema's. Met het uitwerken van passende onderzoeksopdrachten en werkateliers zetten leerkrachten in op de ontwikkeling van de talenten van kinderen. Met Curriculum.nu zag het team van de Meerkoet een mogelijkheid de ontwikkeling van de thema's een boost te geven.

Verder werken aan doorgaande leerlijnen

In het aanbod van het projectonderwijs op de Meerkoet geeft het team met doelen aan wat ze willen bereiken met wereldoriëntatie, digitale geletterdheid en brede vaardigheden. Deze doelen leidt het team af van de kerndoelen en uitwerkingen daarvan. Leerkrachten verzamelen, met deze door hen zelf geformuleerde doelen als vertrekpunt, uit verschillende bronnen (zoals methodes en websites) ideeën voor geschikte onderzoeksopdrachten, ateliers, etc. voor de onder-, midden en bovenbouw. Hierbij werkt het schoolteam nauw met elkaar samen, zowel in de voorbereiding, de uitvoering als de evaluatie. Ook leerlingen kunnen input leveren voor activiteiten in een thema of voor nieuwe thema's. Het werken vanuit doelen zorgt voor een doorgaande leerlijn, waarbij inhouden op elkaar aansluiten en leerkrachten kunnen teruggrijpen en verder bouwen op wat eerder geleerd is. Deze eigen invulling van het curriculum sluit goed aan bij onderzoekend en ontwerpend leren, een aanpak die de Meerkoet toepast bij onderzoeksopdrachten en werkateliers.

Leren door doen

Leerlingen leren op de Meerkoet door te ervaren: leerkrachten vertalen actuele ontwikkelingen in de thema's naar concrete situaties. In groepjes van verschillende leeftijden werken leerlingen samen aan onderzoeksopdrachten en leren zo van elkaar. Ze voeren de opdrachten zowel binnen als buiten de school uit. Het ervaren gebeurt ook in ateliers, waarin leerlingen instructie krijgen over een thema en praktische vaardigheden opdoen. Gastdocenten brengen regelmatig specifieke kennis over een onderwerp in de ateliers in. Uitgangspunt voor het onderwijs op de Meerkoet is het bevorderen van de zelfstandigheid en creativiteit van de leerling. Afhankelijk van de beschikbare tijd, het onderwerp of de ideeën waar leerlingen zelf mee komen, wordt een thema afgesloten met presentaties, een tentoonstelling of een werkstuk (digitaal of op papier).

Een voorbeeld van hoe er aan een thema wordt gewerkt is het thema toerisme waar voor de zomervakantie aan is gewerkt: De context was een bezoek van een buitenlandse toerist aan Nederland. Deze toerist wilde leren fietsen en vervolgens op de fiets op een duurzame manier Nederland verkennen. Van de leerlingen werd verwacht dat ze in het Engels communiceerden met de toerist, een programma voor hem samenstelden, onderdak voor hem zochten, de route naar verschillende plaatsen voor hem bepaalden, etc. De leerlingen onderzochten een en ander en beantwoorden vragen als: waar kan hij het best slapen, welke plekken zou hij moeten bezoeken om een beeld van Nederland te krijgen, hoe kan hij leren fietsen en zo nodig eenvoudige fietsreparaties uitvoeren, hoe kon hij overal komen met de fiets, wat zou het gaan kosten, etc. Door telkens verslag te doen aan elkaar deelden leerlingen de gevonden informatie. Ze gebruikten die informatie weer voor vervolgonderzoek. Het resultaat was dat de toerist een passend programma voorgeschoteld kreeg, waarin aan alles was gedacht.

Opbrengst: aangepaste en nieuwe thema’s

De Meerkoet heeft thema’s aangepast door doelen toe te voegen voor natuur en techniek en digitale geletterdheid en daarbij passende (onderzoeks-)opdrachten. Daarnaast zijn nieuwe thema's uitgewerkt onder andere over democratie, culturele verschillen ('Wat eten zij met Kerst?') en het geschiedenisthema 'In de huid van de Noormannen'.

Samenhang in het curriculum. Hoe ziet dat eruit?

Het Veluws College Walterbosch is een school voor havo en vwo met een Technasium en een versneld en verrijkt vwo. Vanaf het schooljaar 2018-2019 zijn we gestart met het vwo Erasmus programma voor de vwo+ leerling. Het programma kenmerkt zich door de volgende trefwoorden: autonomie voor de leerlingen, vakoverstijgende modules, projectonderwijs, coaching op executieve functies (dit zijn regelfuncties van de hersenen die nodig zijn om activiteiten te plannen en te sturen), leren leren, versnellen en verdiepen.

Samenhang in het curriculum. Hoe ziet dat eruit?

Samenhang in het curriculum. Hoe ziet dat eruit?

Hoe motiveren we de leerlingen?

Een aantal jaren geleden ontstond onder het schoolteam het beeld dat de vwo-leerlingen van het Veluws College Walterbosch niet erg gemotiveerd werden door het onderwijsaanbod. Enquêtes onder leerlingen bevestigden dit beeld. Uitspraken van leerlingen als “de school is leuk vanwege onze vrienden maar als het gaat om echt leren is de school eerder belemmerend” waren aanleiding om een compleet nieuw onderwijsprogramma te ontwikkelen dat recht doet aan de leerlingen.

Wat is effectief onderwijs voor vo-leerlingen

Twee jaar lang hebben we ons verdiept in effectief onderwijs voor vo-leerlingen voordat een besluit is genomen over een nieuw onderwijsprogramma. We vinden het namelijk belangrijk om de talenten van leerlingen ten volle te benutten. Ook is specifiek onderzoek gedaan naar plus- en hoogbegaafdheidsonderwijs. Op basis van het gedachtengoed van onder andere Hattie (geven van feedback), Stevens (autonomie, relatie, competentie), Williams (waarderen en beoordelen) en Vygotsy (sociaal constructivisme) hebben we ontwerpcriteria geformuleerd als basis om het onderwijs te herzien. Ook is literatuur bestudeerd over het ontwerpen van curricula, curriculummodellen en kenmerken van goed onderwijs voor hoogbegaafde leerlingen.

Vervolgens hebben we een compleet nieuw curriculum ontworpen dat recht doet aan deze specifieke doelgroep: het Erasmus-programma. Dit is een programma voor vwo-leerlingen die makkelijk meer aankunnen. Een belangrijk doel van dit programma is om vakken in samenhang aan te bieden. Belangrijk in het samenhangend onderwijs is de aandacht voor vaardigheden en executieve functies. Er wordt gewerkt in domeinen mens & natuur, kunst & cultuur, mens & maatschappij en taal en projecten (capita selecta). Vanuit de visie van het Erasmus programma zijn de leerdoelen per domein geformuleerd.

Het Erasmusprogramma werkt aan een doorlopende leerlijn van klas 1 tot en met de bovenbouw.