Ontwikkelscholen Kunst & Cultuur

Ontwikkelscholen hadden de taak om te reflecteren – als scholenteam en met de eigen leerlingen en hun ouders – op de tussenproducten van de ontwikkelteams. Daarnaast is elke ontwikkelschool aan de slag gegaan met haar eigen ontwikkeling binnen het leergebied, passend bij de eigen schoolvisie. Op deze wijze werden in het proces de landelijke ontwikkeling van de voorstellen van Curriculum.nu verbonden aan ontwikkelingen in de schoolpraktijk. Zie hieronder twee voorbeelden van het leergebied.

Kunst & Cultuur in de school en voor de wijk

De Huizingaschool in stadsdeel Nieuw-West in Amsterdam is een basisschool met een brede onderwijsdoelstelling, die zich richt op kinderen van 2,5 tot 13 jaar. Deze brede school heeft een pedagogische-, educatieve-, buurtgerichte-, zorg- en welzijnsgeoriënteerde onderwijsbenadering met een focus op kansen en ontwikkeling. De school richt zich niet alleen op de leerlingen, maar ook op de ouders en de omgeving.

Kunst & Cultuur in de school en voor de wijk

Kunst & Cultuur in de school en voor de wijk

De Huizingaschool in stadsdeel Nieuw-West in Amsterdam is een basisschool met een brede onderwijsdoelstelling, die zich richt op kinderen van 2,5 tot 13 jaar. Deze brede school heeft een pedagogische-, educatieve-, buurtgerichte-, zorg- en welzijnsgeoriënteerde onderwijsbenadering met een focus op kansen en ontwikkeling. De school richt zich niet alleen op de leerlingen, maar ook op de ouders en de omgeving.

De school is verdeeld in units: iedere unit staat onder leiding van een mentor. Een unit bestaat uit drie groepen met ieder een leerkracht. De leerlingen werken in lokalen en op leerpleinen. Het leerplein is een open ruimte tussen de lokalen waar kinderen zelfstandig werken aan bijvoorbeeld een onderzoek naar ‘uitvinders en kunstenaars’.

De mentor van de groep is eindverantwoordelijk voor zijn unit en onderhoudt contact met de ouders. Er wordt veel aandacht besteed aan dit contact en veel ouders zijn bij het onderwijs betrokken. Zij regelen van de sportdag of het mee-organiseren van themaweken.

Op de Huizingaschool is extra aandacht voor kunst, cultuur, sport, taal en opvoeding. De school gelooft in de mogelijkheden van elk individu en van de gemeenschap waar de kinderen in opgroeien. Er zijn niet alleen ontplooiingskansen voor de kinderen, maar ook voor leerkrachten en ondersteuners zoals ouders. De school staat goed bekend en heeft een leerlingenpopulatie van 240 leerlingen. Er is structureel een tekort aan leerkrachten.

Aanleiding: betekenisvol leren

Binnen het team bestond de behoefte aan meer samenhang tussen leergebieden, omdat het leren voor kinderen betekenisvoller is als vakken in samenhang worden aangeboden. Kunst en cultuur (met creativiteitsontwikkeling en de brede vaardigheden) is het speerpunt van een thema. Terwijl er bij elk thema extra aandacht is voor woordenschat- en taalontwikkeling.

Op het leerplein kunnen leerlingen werken aan kunst en cultuur. Daarnaast onderzoekt het team tijdens het werken aan een thema op welk vlak professionalisering voor leerkrachten nodig is. De meeste leerkrachten hebben weinig ervaring met het ontwikkelen van vraag- en procesgerichte opdrachten bij kunst en cultuur. Ze zijn gewend aan productgerichte opdrachten waarbij het gaat om het aanleren van vaardigheden. Daarom wilde men naast het aanbrengen van meer samenhang tussen kunst en cultuur en andere leergebieden werken aan hun professionalisering.

Aanpak uitvoering van samenhang tussen leergebieden

De nieuwsgierigheid van het kind is centraal gesteld in de workshops. Het hoofddoel is steeds dat de kinderen vragen stellen en vanuit die vragen aan de slag gaan met het genereren van ideeën, zoeken naar oplossingen en werken aan (artistiek) onderzoek. Zo heeft een leerkracht een palet meegenomen en aan de kinderen gevraagd: ‘Wat gaan we hiermee doen?’.

De focus ligt in de workshop op samenwerken, onderzoek doen, fouten maken en opnieuw starten, doorzetten en plezier hebben. In een workshop bleek dat de kleuters meer speelelementen wilden op het plein. Er werden ideeën besproken, een spel ontworpen, taken verdeeld en gewerkt aan het inoefenen van vaardigheden (omgaan met gereedschap). Uiteindelijk maakten de kinderen dominostenen waarmee ze kunnen spelen op het plein. De kinderen mogen zelf binnen de unit uit verschillende workshops kiezen.

Opbrengsten

Het team dacht dat kinderen steeds een andere workshop zouden kiezen. Het bleek echter dat er kinderen zijn die vaker naar dezelfde workshop willen, zodat er binnen die workshop naar differentiatie gezocht werd. Zo krijgen kinderen de kans hun talent te ontwikkelen.

De meeste teamleden hebben een grote veranderbereidheid, zolang er genoeg tijd over blijft voor overleg over wat kinderen nodig hebben en voor het contact met de ouders. Het is immers van belang dat ouders die daarbij ondersteunen, weten wat het doel van de verschillende workshops is en het leerproces ook voor hen inzichtelijk is. Ook vindt het team het belangrijk dat ouders zien dat het kijken en werken met kunst, dansen, theater en muziek een grote bijdrage leveren aan de groei van een kind. Voor kinderen is het belangrijk dat zij leren om samen te werken, of zelf iets bedenken en uitvoeren, maar ook dat het belang ligt bij het proces en niet bij het eindproduct.

Binnen elke unit is gekeken naar de talenten van de leerkrachten en hoe deze te benutten in de workshops voor de kinderen. Doordat ieder leerkracht een workshop vier keer geeft, biedt dit de mogelijkheid om de workshop steeds te evalueren en beter te maken. Zo kan de leerkracht zichzelf ontwikkelen.

De bouwstenen van het ontwikkelteam Kunst & Cultuur van Curriculum.nu hebben geholpen om de waarde van procesmatig werken te communiceren binnen het team en met de ouders.

De vervolgstap is kijken hoe er meer bewuste samenhang met andere vakken te vinden is (anders dan taal- en woordenschatontwikkeling) en hoe er aan het curriculum gebouwd kan worden voor kunst en cultuur.

 

 

De Kunstonderneming van SG De Dijk

Scholengemeenschap De Dijk in Medemblik is een kleine plattelandsschool van 400 leerlingen en onderdeel van het Atlas College. De school biedt in de onderbouw onderwijs op alle niveaus. Leerlingen die het havo/vwo-niveau volgen gaan na drie jaar naar een andere school. Leerlingen met een vmbo-niveau doen examen op SG De Dijk.

De Kunstonderneming van SG De Dijk

De Kunstonderneming van SG De Dijk

Scholengemeenschap De Dijk in Medemblik is een kleine plattelandsschool van 400 leerlingen en onderdeel van het Atlas College. De school biedt in de onderbouw onderwijs op alle niveaus. Leerlingen die het havo/vwo-niveau volgen gaan na drie jaar naar een andere school. Leerlingen met een vmbo-niveau doen examen op SG De Dijk.

Kunst en Cultuur

Alle leerlingen krijgen dans, muziek, theater (podiumkunsten), beeldende vorming en kunstvakken1 in de onderbouw. Daarnaast kiezen de leerlingen in het eerste en tweede jaar een PLUSvak. Zij kiezen uit TechniekPLUS, InternationaalPLUS, SportPLUS of CultuurPLUS. Aan de hand van opdrachten werken de leerlingen bij de PLUSvakken aan het versterken en uitbreiden van algemene en vakspecifieke vaardigheden. In de onderbouw werken de deelnemers van CultuurPLUS aan een musical. Andere CultuurPLUSactiviteiten zijn bijvoorbeeld de Dijker Avonden (talentenjacht), begeleiding bij optredens bij regionale festiviteiten, het Audio-Visueel-Technisch team en het volgen van naschoolse zang-, gitaar en pianolessen.

Ambities Kunst en Cultuur

Het CultuurPLUSprogramma is toe aan een update. Zo is er aandacht nodig voor een doorlopende leerlijn in alle kunstvakken van onderbouw naar bovenbouw, een systeem van reflecteren, bijvoorbeeld aan de hand van een portfolio en voortgangsgesprekken en een verrijking van het onderwijsaanbod. De school zoekt daarnaast verbinding met het curriculum voor ondernemerschap. Leerlingen van vmbo-basis en kader kunnen nu via het onderdeel ‘De Kunstonderdeneming’ op SG De Dijk examen doen in het profiel economie en ondernemen. Met de koppeling tussen het kunstonderwijs en het profiel economie en ondernemen gaat het ontwikkelen van ondernemerschap en de culturele ontwikkeling van leerlingen hand in hand.

“Uit gesprekken met vervolgopleidingen blijkt dat leerlingen die naar het mbo gaan onvoldoende eigen kansen en mogelijkheden zien. Ze missen een zekere vorm van ondernemerschap: ze weten te weinig wie ze zijn en wat ze kunnen en hoe ze de keuzes moeten maken die belangrijk zijn voor hun opleiding en verdere ontwikkeling. We denken dat De Kunstonderneming de overgang naar het mbo voor leerlingen eenvoudiger maakt”, zegt Martijn Schaeffer, cultuurcoördinator. Daarnaast hoopt De Dijk door De Kunstonderneming nog meer leerlingen aan te trekken die graag hun onderwijs volgen op een school met extra aandacht voor kunst- en cultuureducatie.

Op weg met De Kunstonderneming

Het team van kunstvakdocenten is eerst aan de slag gegaan met het prioriteren van alle ambities. Het formuleren van een visie voor De Kunstonderneming staat daarbij voorop. Ze gaan daarbij uit van leerlingen aan het einde van het derde leerjaar, met als doel het onderwijsaanbod te richten op talentontwikkeling, meer keuzevrijheid, verbreding en verdieping en vergroting van de zelfreflectie van leerlingen. Om dit te bereiken wil het team zorgen voor een betekenisvol onderwijsaanbod met levensechte opdrachten. De vaardigheid samenwerken is daarin een onmisbare schakel.

Tijdens de fase van visieontwikkeling bleek ook dat het onderwijsaanbod in de onderbouw actueler en uitdagender mag worden en dat een aantal teamleden behoefte had aan vakspecifieke professionalisering. De teamleden zijn verschillende keren samen intensief aan de slag gegaan met het ontwerpen van De Kunstonderneming. De tussentijdse opbrengsten werden regelmatig met de andere collega's van SG De Dijk gedeeld.

"Zorg dat je bij visieontwikkeling spreekt over wat je beweegt, wat je belangrijk vindt in je vakgebied: dat verbetert de samenwerking. (Martijn Schaeffer, cultuurcoördinator, theaterdocent, docent Frans)"          

Een visie en ambities als basis voor curriculumontwikkeling

De visie en ambities zijn in een projectplan met een duidelijke planning en begroting beschreven. Het team gaat door met curriculumontwikkeling: in het volgende schooljaar ontwikkelen ze het programma verder en organiseren ze een pilot van het programma. In schooljaar 2020-2021 gaat De Kunstonderneming dan officieel van start en zullen de overige ambities aangepakt worden.

"Curriculumontwikkeling: daar blijf je altijd mee bezig als je goed onderwijs wil verzorgen. .         (Martijn Schaeffer, cultuurcoördinator, theaterdocent, docent Frans)"