Ontwikkelscholen Digitale geletterdheid

Ontwikkelscholen hadden de taak om te reflecteren – als scholenteam en met de eigen leerlingen en hun ouders – op de tussenproducten van de ontwikkelteams. Daarnaast is elke ontwikkelschool aan de slag gegaan met haar eigen ontwikkeling binnen het leergebied, passend bij de eigen schoolvisie. Op deze wijze werden in het proces de landelijke ontwikkeling van de voorstellen van Curriculum.nu verbonden aan ontwikkelingen in de schoolpraktijk. Zie hieronder twee voorbeelden van het leergebied.

Hoe een basisschool samen met het voortgezet onderwijs werkt aan digitale geletterdheid

De basisschool Bernadette is een kleine school van ongeveer 90 leerlingen in Loo, een kerkdorp in de gemeente Duiven. De school heeft zich ten doel gesteld om digitale geletterdheid van de basisschool naar het voortgezet onderwijs zo goed mogelijk af te stemmen door gezamenlijk een doorlopende leerlijn te ontwikkelen.

Hoe een basisschool samen met het voortgezet onderwijs werkt aan digitale geletterdheid

Hoe een basisschool samen met het voortgezet onderwijs werkt aan digitale geletterdheid

De basisschool Bernadette is een kleine school van ongeveer 90 leerlingen in Loo, een kerkdorp in de gemeente Duiven. De school heeft zich ten doel gesteld om digitale geletterdheid van de basisschool naar het voortgezet onderwijs zo goed mogelijk af te stemmen door gezamenlijk een doorlopende leerlijn te ontwikkelen.

Een boeiende, inspirerende en uitdagende leeromgeving bieden met digitale geletterdheid

De afgelopen jaren heeft de school samen met andere po- en vo-scholen in de regio (het Liemers) een visie ontwikkeld, waarin zeven beloftes aan de leerlingen staan. In samenwerking met het Candea college in Duiven heeft de basisschool gekeken hoe de belofte 'jouw leeromgeving is boeiend, inspirerend en uitdagend' samen met het curriculumvoorstel digitale geletterdheid vertaald kan worden naar de praktijk.

De zeven beloftes uit de visie als uitgangspunt

Door het schoolbestuur is een professionaliseringstraject ingezet voor het lerarenteam. Stichting Leerkracht helpt het lerarenteam bij het gebruik en de inzet van bijvoorbeeld weektaken, hoe gesprekken over voortgang met leerlingen te voeren, maar ook met werkvormen gericht op digitale geletterdheid.

Een innovatie coördinator kijkt samen met de leraren naar manieren waarop digitale geletterdheid een plaats kan krijgen in de lessen. Hierbij is de visie zoals die verwoord is in de zeven beloftes het uitgangspunt.

Een kwaliteitsslag voor digitale geletterdheid

Er is in samenwerking met het Candea College jaarlijks een innovatiedag over digitale geletterdheid. Doel: het belichten van de verschillende aspecten van digitale geletterdheid. Op deze dag voeren de leerlingen van groep 7, 8 van Bernadette en klas 1 van het Candea College in groepjes op verschillende locaties allerlei activiteiten uit. Deze zijn gericht op de diverse aspecten van digitale geletterdheid. Zo gaan leerlingen aan de slag met escape boxjes, dit zijn puzzels gericht op informatievaardigheden. Op een andere locatie werken ze met een green screen aan filmpjes die werkelijkheid en montagebeelden combineren, daarmee is het manipuleren van nieuws uit te leggen. In een park maken ze perspectieffoto's om te laten zien hoe beelden tot stand komen. Daarnaast gaan leerlingen aan de slag met het ontwerpen van hun eigen digitale droomhuis in Sketch (een digitale ontwikkeltool).

Daarnaast organiseert de Bernadetteschool samen met de Joannes basisschool een innovatiedag waarbij de leerlingen vanaf groep 5 aan diverse onderdelen van digitale geletterdheid werken met programma's als Bee-bots, Osmo Coding en Lego WeDo. Zo’n zelfde soort dag organiseren de leerlingen van groep 7 en 8 van deze basisscholen voor leerlingen van groep 1 tot en met 4. Leerlingen raken door deze dagen gemotiveerd en meer geïnteresseerd in digitale technologie.

Naast deze dag werkt het team in de lessen ook structureel met digitale middelen, zoals het herkennen van letters en woorden op de iPad door de kleuters (Kiene Klanken), het maken van digitale werkstukken, PowerPoint of Prezi presentaties en boekbesprekingen en het leren programmeren met onder andere Code Monkey, Ko de Kraker en Scratch. Tevens zoeken zij bij wereldoriëntatie standaard naar een koppeling met digitale geletterdheid. Het doel daarvan is leerlingen ervaringen op te laten doen met digitale middelen.

Bernadette wil ook een leerlijn vormgeven die aansluit op het vervolgonderwijs. Daarvoor is geïnventariseerd welke lessen individuele leraren al geven die gekoppeld kunnen worden aan digitale geletterdheid. Er is met name gekeken hoe ICT- Basisvaardigheden, Mediawijsheid, Informatievaardigheden en Computational Thinking nu zijn opgenomen in de lessen. Die lessen gaat Bernadette structureel en concreet een plaats geven in de leerlijn.

Vooral de samenwerking tussen het Candea College en Bernadette heeft de scholen veel inzichten opgeleverd; wat verwacht het vervolgonderwijs en wat kunnen leerlingen allemaal al aan basisvaardigheden?

Het afgelopen jaar heeft het ontwikkelteam van Bernadette zich verdiept in de uitwerkingen van het ontwikkelteam digitale geletterdheid van Curriculum.nu. Met de ruimte die dit leerkrachten biedt voor een eigen inhoudelijke invulling zijn ze tevreden. Ze hebben het nieuwe schooljaar binnen de stichting digitale geletterdheid dan ook weer opgenomen in het schoolplan en is er wederom tijd vrijgemaakt voor de innovatie coördinator die een verdere invulling kan geven aan het onderwerp. Verder heeft het bestuur besloten om een ontwikkelteamlid van Bernadette bovenschools in te zetten voor de doorgaande lijn 0-18 jaar, onder andere voor het gebied van digitale geletterdheid. "Digitale geletterdheid is niet iets dat zomaar een plek vindt in het onderwijs. Het moet deel uitmaken van de visie van de school. Dat houdt ook in dat de invulling voor elke school anders is en dat de invoering tijd en inzet kost", aldus de schoolleider van de school.

Persoonlijker met ICT: digitale geletterdheid op de CSG Liudger

CSG Liudger is een brede, christelijke scholengemeenschap voor het voortgezet onderwijs met ongeveer 3.200 leerlingen en 400 medewerkers. Er zijn vijf locaties: één in Burgum, drie in Drachten en één in Waskemeer. De school beschrijft de inspanningen op de vmbo-locatie Splitting in Drachten. De locatie heeft drie speerpunten geformuleerd: Aandacht voor talent, Samen en Actueel onderwijs.

Persoonlijker met ICT: digitale geletterdheid op de CSG Liudger

Persoonlijker met ICT: digitale geletterdheid op de CSG Liudger

CSG Liudger is een brede, christelijke scholengemeenschap voor het voortgezet onderwijs met ongeveer 3.200 leerlingen en 400 medewerkers. Er zijn vijf locaties: één in Burgum, drie in Drachten en één in Waskemeer. Hieronder beschrijven we de inspanningen op de vmbo-locatie Splitting in Drachten. De locatie heeft drie speerpunten geformuleerd: Aandacht voor talent, Samen en Actueel onderwijs.

Een goede ondersteuning bij digitale geletterdheid

Vanuit het schoolbrede Strategisch plan 2016-2020 heeft de locatie Splitting in het najaar van 2017 een plan van aanpak voor gepersonaliseerd leren opgesteld. Het team deed bijvoorbeeld mee aan het leerlab Inrichten Individuele Leerroutes. Deze deelname had de volgende doelstelling:

Wij staan voor gepersonaliseerd leren (maatwerk). Door middel van het gebruik van geschikt (digitaal) lesmateriaal halen wij het beste uit elke leerling en zien het als een uitdaging om leerlingen vakken op een ander/hoger niveau te laten volgen. We denken in mogelijkheden en kansen voor elke leerling.

Leren op maat maken we mogelijk door gebruik te maken van geschikt (digitaal) lesmateriaal en moderne leertechnologie. Op de locatie Splitting werken leerlingen al sinds 2012 met behulp van de iPad. Er is een servicepunt ICT waar leerlingen en docenten terecht kunnen met al hun digitale vragen. Toch leeft bij leerlingen, docenten en bij de beheerder nog steeds de vraag: wat is een goede ondersteuning bij goed onderwijs? Curriculum.nu bood de school de mogelijkheid een antwoord te formuleren op die vraag vanuit het leergebied digitale geletterdheid.

Wat hebben we gedaan?

Onze invulling van digitale geletterdheid was gebaseerd op de vier onderdelen die door SLO ontwikkeld zijn, en werden als losstaande projecten door de mentoren van de onderbouwklassen gegeven. We hebben op basis van de voorstellen van het ontwikkelteam Digitale Geletterdheid een eigen doorlopende leerlijn gearrangeerd. De onderdelen Informatievaardigheden, ICT-basisvaardigheden, mediawijsheid en computational thinking hebben we als vast onderdeel opgenomen in het plan van toetsing en doorstroom/plan van toetsing en afsluiting van alle leerjaren en niveaus. Alle leerlingen ronden de vier onderdelen (informatievaardigheden, mediawijsheid, computational thinking en ICT-basisvaardigheden) binnen een leerjaar af.

Ook hebben we twee ICT-experts per onderdeel aangesteld (acht in totaal) en twee coördinatoren die de leerlijn ontwikkelen en bijhouden welk team wat doet en wanneer. Zij helpen en denken mee in het digitaal vaardig maken van leerlingen en ondersteunen collega’s om ICT nog beter in te zetten binnen de lessen. Er is bijvoorbeeld een professionaliseringsplan ICT-vaardigheden voor de docenten geschreven. De docenten volgen workshops en cursussen en krijgen zo de handvatten om ICT pedagogisch en didactisch zo goed mogelijk in te zetten in de les.

Dit schooljaar zijn we als team samen op zoek gegaan naar de samenhang tussen digitale geletterdheid en de verschillende leergebieden, zodat sommige onderdelen bij de andere leergebieden een plek krijgen. Komend schooljaar willen we ons onderwijs naast de grote opdrachten van het ontwikkelteam van Curriculum.nu leggen, met als doel om te zien of we alle grote opdrachten een plek kunnen geven binnen ons onderwijs.

De opbrengst

De nauwe betrokkenheid bij Curriculum.nu heeft ons veel voordelen gebracht:

  • Onze doorlopende leerlijn digitale geletterdheid is verbeterd en uitgebreid met onderdelen zoals privacy en ethiek, die eerder onvoldoende uit de verf kwamen.
  • De schoolleiding en de collega’s zijn zich meer bewust van het belang en de urgentie van digitale geletterdheid.
  • Digitale geletterdheid raakt ook steeds meer ingeburgerd binnen de lessen.