Ontwikkelscholen Burgerschap

Ontwikkelscholen hadden de taak om te reflecteren – als scholenteam en met de eigen leerlingen en hun ouders – op de tussenproducten van de ontwikkelteams. Daarnaast is elke ontwikkelschool aan de slag gegaan met haar eigen ontwikkeling binnen het leergebied, passend bij de eigen schoolvisie. Op deze wijze werden in het proces de landelijke ontwikkeling van de voorstellen van Curriculum.nu verbonden aan ontwikkelingen in de schoolpraktijk. Zie hieronder twee voorbeelden van het leergebied.

Nieuwe inspiratie voor burgerschap door de opbrengsten van het ontwikkelteam

Het Lentiz|Geuzencollege in Vlaardingen is een christelijke vmbo-school die zes beroepsvoorbereidende opleidingen aanbiedt aan zo’n 900 leerlingen in alle leerwegen. De Geuzen waren een verzetsgroep tijdens de Tweede Wereldoorlog waarvan zestien leden zijn gefusilleerd op de Waalsdorpervlakte. Ieder jaar wordt dit in Vlaardingen herdacht en wordt de Geuzenpenning uitgereikt aan een persoon of organisatie die zich inzet voor recht en vrede. Mede vanuit deze verbondenheid werken docenten van deze multiculturele school aan burgerschapsvorming als een integraal en geïntegreerd onderdeel van hun onderwijs. Hoofd, hart en handen ontmoeten elkaar als het gaat om ‘samen leven moet je leren’.

Nieuwe inspiratie voor burgerschap door de opbrengsten van het ontwikkelteam

Nieuwe inspiratie voor burgerschap door de opbrengsten van het ontwikkelteam

Het Lentiz|Geuzencollege in Vlaardingen is een christelijke vmbo-school die zes beroepsvoorbereidende opleidingen aanbiedt aan zo'n 900 leerlingen in alle leerwegen. De Geuzen waren een verzetsgroep tijdens de Tweede Wereldoorlog waarvan zestien leden zijn gefusilleerd op de Waalsdorpervlakte. Ieder jaar wordt dit in Vlaardingen herdacht en wordt de Geuzenpenning uitgereikt aan een persoon of organisatie die zich inzet voor recht en vrede. Mede vanuit deze verbondenheid werken docenten van deze multiculturele school aan burgerschapsvorming als een integraal en geïntegreerd onderdeel van hun onderwijs. Hoofd, hart en handen ontmoeten elkaar als het gaat om ‘samen leven moet je leren’.

Burgerschap is op het Geuzencollege het thema van diverse projecten in alle jaarlagen en profielen; de maatschappelijke stage staat als verplicht onderdeel op het rooster en duurzaamheid en gezondheid zijn schoolbrede thema's. Burgerschapsvorming is niet alleen merkbaar in de vakken maar ook in het gebouw. In de gangen hangen producten van leerlingen en afspraken zijn zichtbaar in de klas.

Curriculum.nu als input voor de school

Eerder is met de Alliantie Burgerschap en met SLO gewerkt aan een geïntegreerd curriculum voor burgerschap en waren er de gesprekken binnen de Leerkring Mensenrechten. Vanuit deze ervaringen en betrokkenheid werkte een werkgroep van tien mensen, waaronder de schoolleider en twee teamleiders in het schooljaar 2018 – 2019 aan het leergebied Burgerschap binnen Curriculum.nu. Het doel was om meer zicht te krijgen op landelijke ontwikkelingen en zo de eigen scope te verbreden. De tussenproducten van het ontwikkelteam Burgerschap wilde het Geuzencollege gebruiken om het burgerschapsprogramma op school nog beter te vervlechten met álle vakken en nog beter te laten aansluiten bij hun leerlingenpopulatie.

Van eigen thema’s naar inspiratie door het ontwikkelteam

De werkgroep van de school had zes thema’s benoemd om aan te werken op basis van een eerdere inventarisatie binnen de school, resultaten uit metingen en gesprekken onderling en binnen landelijke netwerken. Als aanvulling op het brede aanbod op school wilden ze daarbij vooral een extra accent leggen op persoonsvorming.

Het nadenken over en het feedback geven op de producten van het ontwikkelteam kostte veel tijd, maar inspireerde de werkgroep om opnieuw het gesprek aan te gaan over de doelen en de thema's van het schooleigen burgerschapsprogramma. De eigen plannen kwamen daarbij even ‘on hold’. Deze uitwisseling heeft het werk als ontwikkelschool en het eigen denken en werken over burgerschap echter verdiept en verrijkt.

Gaandeweg bleek dat het ontwikkelteam Burgerschap van Curriculum.nu ándere accenten zetten, en inhoudelijk net iets andere keuzes maakten dan de werkgroep: het ontwikkelteam beschrijft de inhoudelijke kern van het leergebied Burgerschap, terwijl binnen het Geuzencollege de focus lag op borging, verbetering en aanvulling. De kaders die het ontwikkelteam Burgerschap schetst en de geschetste samenhang tussen de verschillende leergebieden maakt Burgerschap voor de collega's meer helder en herkenbaar. Opnieuw, en nu heel expliciet, is gekozen om burgerschap niet als vak maar als een leergebiedoverstijgend en samenhangend geheel aan te blijven bieden.

Op basis van de grote opdrachten, de bouwstenen en vooral het kaartspel van het ontwikkelteam, denkt de werkgroep het komende schooljaar snel duidelijke stappen te maken in het herijken en verder versterken van hun burgerschapsprogramma. Het kaartspel helpt bij het doorleven van het curriculum en het bedenken van nieuwe doelgerichte activiteiten. De werkgroep staat alweer in de doe-stand om zowel binnen de vakken als vakoverstijgend burgerschapsdoelen uit te werken. De opbouw en structuur van de doorlopende leerlijnen die de werkgroep eerder ontwikkelde blijven dezelfde, maar worden aangevuld met thema’s en doelen vanuit de opbrengsten van het ontwikkelteam Burgerschap.

Een lerende school

Op het Geuzencollege is burgerschap niet alleen een belangrijk onderdeel van het curriculum, maar ook van de schoolcultuur. De visie, uitgedrukt in de kernwaarden (Persoonlijk - Betrokken - Ondernemend – Ambitieus) wordt door de medewerkers niet alleen onderschreven, maar ook doorleefd, en speelt een grote rol bij het aannamebeleid. De kernwaarden zijn zichtbaar in de klas, voelbaar in de school. Ze geven richting aan het pedagogisch-didactisch handelen in en rond de klas, aan de lesinhoud – het curriculum – en niet in de laatste plaats ook aan de omgang tussen volwassenen en leerlingen. De rol van de schoolleider en van 'kartrekkers' in de school is bij dit 'uitlijnen' van doelen en het ontwikkelen van het aanbod duidelijk aanwezig geweest. Naar eigen zeggen zijn docenten in het Vlaardingse over het algemeen 'doeners', mensen die initiatief nemen, maar hier van elkaar en van de schoolleiding ruimte, waardering én feedback krijgen. Een open, ambitieuze schoolcultuur die zich uitbetaalt.

 

Burgerschap als onderwerp van gesprek

RK Jenaplanschool ‘De Oostpoort’ is een basisschool in hartje centrum van Delft. Als Jenaplanschool wil het team kinderen een inspirerende, rijke leeromgeving bieden waarin zij zelf keuzes mogen maken en zelfstandig leren plannen en werken. Wereldoriëntatie is het hart van hun onderwijs waarin zij alle kennis in samenhang aanbieden. Daarbij gaat het er om dat de leerlingen leren samen te werken, creatief te denken, rekening te houden met anderen en elkaars kwaliteiten te waarderen. Daarnaast doet de Oostpoort er alles aan om de nieuwsgierigheid van de leerlingen vast te houden zodat zij blijven leren, en zij voldoende kennis, vaardigheden en (zelf)vertrouwen meekrijgen, voor nu maar ook voor in de toekomst. Op die manier ondersteunen zij de leerlingen bij hun ontwikkeling als kinderen die open, eerlijk en kritisch in het leven staan.

Burgerschap als onderwerp van gesprek

Burgerschap als onderwerp van gesprek

RK Jenaplanschool `De Oostpoort` is een basisschool in hartje centrum van Delft. Als Jenaplanschool wil het team kinderen een inspirerende, rijke leeromgeving bieden waarin zij zelf keuzes mogen maken en zelfstandig leren plannen en werken. Wereldoriëntatie is het hart van hun onderwijs waarin zij alle kennis in samenhang aanbieden. Daarbij gaat het er om dat de leerlingen leren samen te werken, creatief te denken, rekening te houden met anderen en elkaars kwaliteiten te waarderen. Daarnaast doet de Oostpoort er alles aan om de nieuwsgierigheid van de leerlingen vast te houden zodat zij blijven leren, en zij voldoende kennis, vaardigheden en (zelf)vertrouwen meekrijgen, voor nu maar ook voor in de toekomst. Op die manier ondersteunen zij de leerlingen bij hun ontwikkeling als kinderen die open, eerlijk en kritisch in het leven staan.

Samenhang in activiteiten voor burgerschap

De Oostpoort was al een tijdje bezig met diverse `burgerschapsactiviteiten`. Al was dat nog niet in samenhang met elkaar. Daarom wilden ze meedoen aan de landelijke herziening van een burgerschapscurriculum. Zo was 'De Oostpoort' sinds 2017 verbonden aan het (SLO) Erasmus plus project `Student Voice`. Ook waren er initiatieven gestart om te werken met portfolio`s en voor het voeren van kindgesprekken om de leerlingparticipatie te bevorderen. Een werkgroepje `burgerschap` was gestart om samenhang tussen deze activiteiten aan te brengen.                                                                                                                                  Curriculum.nu kwam dan ook op een goed moment: nu konden de activiteiten op de school verbonden worden met de actuele landelijke curriculumontwikkelingen.

Feedback geven

De werkgroep `burgerschap` is eerst gaan inventariseren wat de school allemaal doet op het gebied van burgerschap (wereldoriëntatie). Daarbij keken ze vooral naar vragen over het ontwikkelen van een meer kindgerichtportfolio. Ook heeft de werkgroep veel aandacht besteed aan het verzamelen van feedback op de tussenopbrengsten van het ontwikkelteam burgerschap van curriculum.nu. Het geven van feedback door ouders, leerlingen en leraren verliep zo goed en werd als zo zinvol ervaren, dat het de school motiveerde om zich daar op te richten.

Een feedbackronde inrichten ging als volgt:

  • De leerkracht van bovenbouw groep 6/7/8 vertaalt de visie (1ste ronde) en grote opdrachten (2de ronde) en bouwstenen (4de ronde) in leerlingentaal en bespreekt deze met de leerlingen.
  • Voor de bespreking met het lerarenteam, vult de directeur de visie (1e ronde), grote opdrachten (2de ronde) en bouwstenen (4de ronde) aan met schoolspecifieke accenten. Posters kwamen in de lerarenkamer te hangen, en docenten konden daarop reageren.
  • Voor wat betreft de feedbackrondes met ouders: zij kregen een uitnodiging via de medezeggenschapsraad en werden persoonlijk gevraagd mee te doen.

In gesprek over burgerschap

Het organiseren van de feedbacksessies heeft de school best veel opgeleverd, en dat hadden ze niet verwacht. 'Wie had nou gedacht dat mijn nieuwe burgerschapsles over Macht en Inspraak de leerlingen van de bovenbouw zo enthousiast maakte dat ze er thuis met hun ouders over zouden spreken? Ik had ook nooit gedacht dat mijn leerlingen zulke persoonlijke verhalen en meningen zouden delen over hoe het is om `anders` te zijn (burgerschaples Diversiteit)? En wie had er gedacht dat de ouders zich ook zo betrokken gingen voelen?' Deze positieve opbrengsten maakte dat de school zich meer naar buiten toe ging profileren. De leerkracht van de bovenbouw en de directrice vertelden hun verhaal over burgerschap in de nieuwsbrief van curriculum.nu en deden daarnaast enthousiast mee aan schooloverstijgende bijeenkomsten over burgerschap.

De grootste opbrengst, vindt de directrice van de school, is dat dit hele proces hen heeft geleerd hoe belangrijk het is om met elkaar tijd te nemen om over de inhoud van het onderwijs te praten. 'Praktische en organisatorische zaken nemen te vaak de overhand', zo zegt de directrice.

De Oostpoort is erg blij met deze bewustwording over curriculumontwikkeling!

‘Leer het me, leg het me uit en geef me kennis zodat ik me er een mening over kan vormen.’

Dit is één van de reacties van mijn bovenbouw PO-leerlingen op het belang van Burgerschap. Het raakt mij, als leerkracht op de Basisschool De Oostpoort in Delft, hoezeer leerlingen begaan zijn met de wereld en hoe belangrijk ze het vinden om te leren hun mening te vormen.