Wat doen we met Dostojewski?

Als lid van het ontwikkelteam Engels en Moderne Vreemde Talen binnen curriculum.nu mocht ik aanwezig zijn bij een bijeenkomst met literatuurspecialisten Elisabeth Lehrner, Jasmijn Bloemert en Ewout van der Knaap. Literatuur is voor ons ontwikkelteam een relevant onderwerp, want bij de talen wordt van oudsher het nodige aan literair lezen gedaan en binnen een nieuw curriculum zou dit volgens velen ook weer een belangrijke plaats moeten krijgen. Maar wat bedoelen we eigenlijk als we het hebben over literatuur? En waarom is het lezen van literatuur zo belangrijk voor onze leerlingen?

 

Eerst gaat het over de kwestie wat nou eigenlijk literatuur is. Gaat het om Literatuur met een hoofdletter L – denk aan schrijvers als Thomas Mann, Marcel Proust of James Joyce – of toch meer over narratieve teksten in het algemeen? Hier zijn de specialisten het snel over eens: het gaat om elke verhalende tekst in de doeltaal. Hier vallen dus ook films, graphic novels, songteksten, strips, korte verhalen en zelfs reclame-uitingen onder, niet alleen maar vuistdikke romans.

Waarom zouden we willen dat er bij Engels en de Moderne Vreemde Talen literatuur gelezen wordt? Ten eerste biedt het lezen van literatuur een kans voor taalverwerving. In literaire teksten kom je vaak dezelfde woorden tegen, zodat je deze gaat onthouden, vaak zelfs zonder ze expliciet te leren. Wel van belang hierbij is het niveau van de tekst die gebruikt wordt: voor taalverwerving moet die eigenlijk precies 1 tandje moeilijker zijn dan het niveau dat de leerling op dat moment heeft. Concreet betekent dit dat de leerling 95 procent van de woorden en uitdrukkingen in een literaire tekst moet kennen. Daarnaast bieden literaire teksten een aanzet om spreken of schrijven te oefenen: leerlingen kunnen bijvoorbeeld een brief aan de hoofdpersoon van een verhaal schrijven, of delen van een verhaal naspelen.


Persoonsontwikkeling

Literatuur draagt ook bij aan de persoonsontwikkeling van de leerling. In literaire teksten is bijvoorbeeld vaak sprake van perspectiefwisseling. Dit helpt de leerling letterlijk om beter in de huid van iemand anders te kruipen, die misschien wel in een hele andere periode leefde, met hele andere normen en waarden. Literatuur kan dus bijdragen aan het ontwikkelen van empathie en normen en waarden. In een verhaal kies je vaak de kant van de ene of de andere hoofdpersoon. Waarom? En wat zegt dit over je eigen normen en waarden? Relevante vragen om mee bezig te zijn in de lessen Engels en MVT. Logisch in dit verband is dat de leerling die veel leest, ook nog zijn leessmaak ontwikkelt.

Ten slotte is er nog het culturele aspect. Elke literaire tekst biedt een uniek inkijkje in een bepaalde cultuur. Leerlingen die veel in de vreemde taal lezen, leren automatisch veel over het land of het gebied waar de tekst vandaan komt en worden meer wereldburgers dan leerlingen die dat niet doen. Als je bijvoorbeeld bij Engels een tekst leest die zich afspeelt in het Victoriaanse tijdperk, leer je niet alleen het nodige over die periode, maar krijg je wellicht ook meer begrip voor een hoofdpersoon die in die periode leefde en zich afzette tegen of conformeerde aan de toen geldende normen.


Literatuur met een hoofdletter L

De literatuur met een hoofdletter L mag natuurlijk ook niet helemaal in het curriculum ontbreken, maar die krijgt wat mij betreft wel een andere positie, voor zover hij niet voldoet aan de eis van 95 procent bekende woorden. Je zou kunnen overwegen deze vorm van literatuur een plaats te geven bij andere vakgebieden zoals Kunst en Cultuur of toch bij Nederlands. Ook kan ik me voorstellen dat scholen een apart vak Literatuur zouden willen aanbieden. Dan kan er eindelijk ook aandacht besteed worden aan het werk van grote schrijvers waarvan de taal niet of nauwelijks in Nederland onderwezen wordt, zoals Tolstoj en Dostojewski en die nu geen plaats in het curriculum hebben, maar dat wel verdienen.

Deze blog van Jouke Brouwer verscheen eerder op Leraar.nl.